Jan van der Vaart werd geboren op 17 augustus 1931 in Den Haag. Al op jonge leeftijd raakte hij gefascineerd door vorm en structuur. Zijn vroege interesse in tekenen en handvaardigheid leidde hem naar de Koninklijke Academie van Beeldende Kunsten in Den Haag, waar hij zijn opleiding in keramiek begon. Van der Vaart ontwikkelde zich tot een van de meest toonaangevende keramisten van Nederland in de twintigste eeuw, geroemd om zijn geometrische en architectonische benadering van keramische kunst.

Van der Vaart was geen keramist die zich liet leiden door decoratie of ornamentiek; hij zocht juist naar pure, heldere vormen. Zijn werk wordt gekenmerkt door strakke lijnen, kubistische invloeden en een bijna mathematische precisie. Hij vond inspiratie in de moderne architectuur en het constructivisme, en dit uitte zich in zijn vazen, schalen en objecten die vaak modulair of stapelbaar waren. Met zijn abstracte benadering sloot hij aan bij de traditie van De Stijl en de functionalistische stromingen, maar hij wist een geheel eigen signatuur te ontwikkelen.

In 1968 trad hij toe tot de Rijksakademie van Beeldende Kunsten in Amsterdam als docent, waar hij een nieuwe generatie keramisten inspireerde met zijn uitgesproken visie op vormgeving en functie. Zijn onderwijs was net als zijn werk: helder, streng en doordacht, met veel aandacht voor ambachtelijke perfectie.

Van der Vaart experimenteerde veel met glazuren. Zijn glansglazuren in intense kleuren zoals koperrood, blauw en turkoois zijn iconisch geworden. Zijn objecten, vaak ontworpen als unica of in beperkte oplages, werden zowel in kunstcollecties als in designinterieurs opgenomen. Hij zag keramiek als een volwaardige kunstvorm en droeg eraan bij dat keramiek in Nederland hoger werd gewaardeerd, zowel in museale collecties als in de kunstmarkt.

Zijn werk is vertegenwoordigd in talrijke musea, waaronder het Stedelijk Museum Amsterdam, het Gemeentemuseum Den Haag (nu Kunstmuseum Den Haag) en internationale collecties. In de jaren ’70 en ’80 verwierf hij ook faam buiten Nederland, onder meer in Duitsland en de Scandinavische landen.

Jan van der Vaart overleed op 14 november 2000 in Amsterdam. Zijn nalatenschap leeft voort in zijn tijdloze ontwerpen en in de vele keramisten die hij heeft beïnvloed. Zijn werk blijft een belangrijk referentiepunt voor de hedendaagse keramische kunst in binnen- en buitenland.